Kasę fiskalną (w przepisach: kasę rejestrującą) musi mieć każdy przedsiębiorca, który sprzedaje towary lub usługi osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej i rolnikom ryczałtowym – tak stanowi art. 111 ust. 1 ustawy o VAT. Zwolnienie przysługuje m.in. temu, czyja sprzedaż na rzecz takich klientów nie przekroczyła w poprzednim roku 20 000 zł (bez VAT). Część branż, np. gastronomia, fryzjerzy, mechanicy samochodowi czy sprzedawcy elektroniki, musi jednak mieć kasę od pierwszej sprzedaży, niezależnie od obrotu.

Skąd się bierze obowiązek i gdzie są zwolnienia

Ustawa ustanawia ogólną zasadę: sprzedaż na rzecz konsumentów ewidencjonuje się na kasie. Zwolnienia nie są w ustawie, tylko w rozporządzeniu Ministra Finansów z 17 grudnia 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1902), zmienionym w marcu 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 420). Rozporządzenie obowiązuje w 2026 r. – zwolnienia przysługują w danym roku podatkowym, nie dłużej niż do 31 grudnia 2027 r.

Obowiązek kasy nie zależy od tego, czy firma jest czynnym podatnikiem VAT. Dotyczy także podatników zwolnionych z VAT podmiotowo.

Limit 20 000 zł – jak działa

Zwolnienie podmiotowe (§ 3 ust. 1 rozporządzenia) przysługuje, gdy:

  • firma działała w poprzednim roku – jej sprzedaż na rzecz osób prywatnych i rolników ryczałtowych w poprzednim roku nie przekroczyła 20 000 zł; jeśli zaczęła taką sprzedaż w trakcie roku, limit liczy się proporcjonalnie do okresu działalności;
  • firma zaczyna sprzedaż w bieżącym roku – przewidywana sprzedaż, w proporcji do okresu w tym roku, nie przekroczy 20 000 zł.

Przykład proporcji: działalność ruszyła 1 lipca, więc na pół roku limit wynosi około 10 000 zł.

Do limitu nie wlicza się VAT ani sprzedaży nieruchomości i środków trwałych udokumentowanej fakturą (§ 3 ust. 3). Nie liczy się też sprzedaż na rzecz firm.

Po przekroczeniu limitu zwolnienie traci moc po upływie dwóch miesięcy następujących po miesiącu, w którym limit przekroczono (§ 5 ust. 1). Przekroczenie w październiku oznacza, że kasa musi działać od 1 stycznia. Kto raz stracił zwolnienie lub w poprzednim roku miał obowiązek kasy, nie wraca do zwolnienia z limitu 20 000 zł (§ 3 ust. 2 pkt 1).

Drugie zwolnienie podmiotowe dotyczy firm, w których sprzedaż czynności zwolnionych z kasy (z części I załącznika) stanowi ponad 80% całej sprzedaży dla osób prywatnych (§ 3 ust. 1 pkt 3–4).

Branże, które zawsze muszą mieć kasę

Zwolnień – ani z limitu, ani z załącznika – nie stosuje się do czynności wymienionych w § 4 rozporządzenia. Wykonanie choćby jednej takiej sprzedaży kończy zwolnienie od razu (§ 5 ust. 2). Najważniejsze z listy:

Dostawa towarów Usługi
gaz płynny, paliwa silnikowe, węgiel opałowy przewozy pasażerskie i taksówki (z wyjątkami)
części i akcesoria samochodowe, silniki, nadwozia, przyczepy naprawy pojazdów, wymiana opon i kół, badania techniczne
komputery, tablety, telefony, smartwatche i inna elektronika, nośniki danych usługi lekarzy i dentystów (z wyjątkami)
sprzęt fotograficzny i wyroby optyczne prawnicze i doradztwo podatkowe (z wyjątkami)
wyroby z metali szlachetnych (bez zwolnienia z VAT) gastronomia stacjonarna i catering
wyroby tytoniowe, e-papierosy, alkohol powyżej 1,2%, perfumy fryzjerskie, kosmetyczne i kosmetologiczne
sprzedaż przez automaty samoobsługowe myjnie, parkingi, wstęp do wesołych miasteczek, dyskotek, na przedstawienia cyrkowe

Lista ma wyjątki – np. usługi lekarskie, prawnicze i doradztwa podatkowego świadczone wyłącznie na odległość i opłacone przelewem mogą korzystać ze zwolnienia z poz. 42 załącznika, a od 31 marca 2026 r. zwolnione są parkingi prowadzone przez spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe dla mieszkańców oraz mechaniczne automaty na monety bez zasilania (Dz.U. 2026 poz. 420). Przed decyzją trzeba porównać swoją działalność z dokładnym brzmieniem § 4 i załącznika.

Zwolnienia niezależne od obrotu

Część II załącznika zwalnia z kasy niektóre czynności bez względu na wielkość sprzedaży. Najczęściej wykorzystywane:

  • sprzedaż wysyłkowa towarów (poczta lub kurier), gdy całą zapłatę klient przelał na rachunek bankowy firmy, a z dowodów jasno wynika, czego dotyczyła i kto zapłacił, z danymi i adresem nabywcy (poz. 41);
  • usługi dla osób prywatnych opłacone w całości przelewem, gdy z ewidencji i dowodu zapłaty wynika, której usługi dotyczyła płatność (poz. 42);
  • dostawa nieruchomości, sprzedaż środków trwałych udokumentowana fakturą, sprzedaż dla własnych pracowników.

Płatność gotówką lub kartą przy odbiorze zwykle wyklucza zwolnienie z poz. 41–42. Kto prowadzi kasę, musi też przyjmować płatności bezgotówkowe w każdym miejscu sprzedaży (art. 19a Prawa przedsiębiorców).

Kasy online i ulga na zakup kasy

Nowe kasy to w praktyce kasy online, które przesyłają dane do Centralnego Repozytorium Kas (art. 111 ust. 6a ustawy o VAT); potwierdzenia dla typów kas z papierowym lub elektronicznym zapisem kopii wydawano najwyżej na okres do 2022–2023 r. (art. 145a). W wybranych branżach starsze kasy już wcześniej wycofano (art. 145b): m.in. w warsztatach samochodowych i na stacjach paliw, w gastronomii, hotelarstwie, sprzedaży węgla, u fryzjerów, kosmetyczek, w usługach budowlanych, medycznych, prawniczych i w siłowniach.

Ulga na zakup kasy nadal obowiązuje (art. 111 ust. 4): można odliczyć od VAT należnego 90% ceny netto kasy, maksymalnie 700 zł za każdą kasę. Dotyczy to kas online i przysługuje, gdy:

  • obowiązek kasy powstał, a ewidencję rozpoczęto w terminie, albo
  • firma zaczęła ewidencję dobrowolnie i wcześniej nie używała kas.

Kasa musi być kupiona nie później niż w ciągu 6 miesięcy od rozpoczęcia ewidencji. Podatnicy zwolnieni z VAT dostają zwrot na rachunek bankowy na wniosek – urząd ma na to 25 dni (art. 111 ust. 5). Ulgę trzeba oddać, jeśli w ciągu 3 lat firma zakończy działalność albo nie zrobi obowiązkowego przeglądu technicznego kasy (art. 111 ust. 6). Szczegółowe warunki (m.in. zgłoszenia kasy) określają przepisy wykonawcze – warto je potwierdzić w urzędzie skarbowym lub u serwisanta przed zakupem.

Warto wiedzieć. Od 1 stycznia 2027 r. przy zakończeniu używania kasy trzeba będzie złożyć wniosek o jej wyrejestrowanie, a za spóźnienie grozi kara 300 zł. Zmiana jest już uchwalona (Dz.U. 2026 poz. 1270). W 2026 r. wolno jeszcze wystawiać z kasy faktury poza KSeF; od 2027 r. kasa będzie służyć do wystawiania paragonów.

Konsekwencje braku kasy

Jeśli urząd stwierdzi, że podatnik powinien prowadzić kasę, a tego nie robi, ustala dodatkowe zobowiązanie w wysokości 30% VAT naliczonego od zakupów za okres do rozpoczęcia ewidencji (art. 111 ust. 2). Osobom odpowiadającym za ten sam czyn karnoskarbowo dodatkowego zobowiązania się nie ustala. Gdy kasa się zepsuje, sprzedaż ewidencjonuje się na kasie rezerwowej, a jeśli i to jest niemożliwe, sprzedaży prowadzić nie wolno (art. 111 ust. 3).

Najczęstsze błędy

  • Liczenie limitu brutto – 20 000 zł liczy się bez VAT.
  • Liczenie sprzedaży dla firm – do limitu wlicza się tylko sprzedaż dla osób prywatnych i rolników ryczałtowych.
  • Brak proporcji w pierwszym roku działalności.
  • Pobranie gotówki przy sprzedaży wysyłkowej i dalsze korzystanie ze zwolnienia z poz. 41.
  • Jedna usługa z listy § 4 (np. wymiana opon „przy okazji”) – kończy zwolnienie od razu.

Interpretację w nietypowej sytuacji wydaje Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej na wniosek przedsiębiorcy.